Tijdens een inspectie in de oude rui—in het kader van de voorbereidende werken voor de heraanleg—stootten we op iets bijzonders: de Wappersbrug, inclusief een straatnaambordje.

Wie vandaag afdaalt in de oude rui, ziet dat het onder Antwerpen soms verrassend ‘historisch’ blijft. Vanaf de 16de eeuw werd de rui stukje bij beetje overwelfd. Wat toen bovengronds verdween, werd op sommige plekken simpelweg mee ingesloten—en duikt eeuwen later opnieuw op.

<>

De Wappersbrug: een verdwenen verbinding, nog altijd aanwezig

Vanaf de tweede helft van de 16de eeuw werd er voor het eerst gebouwd op en rond de Wapper. Het open karakter verdween geleidelijk en er groeide een heus woningblok. Het mooiste huis stond op de kop van de Wapper met de Meir, namelijk Huis Dens.
Langs de huizen ontstonden twee smalle straten: de Wapperstraat (aan de kant van het Paleis) en de Vaartstraat (later de Rubensstraat, aan de kant van het Rubenshuis). De Wappersbrug vormde de verbinding tussen beide straten.
Volgens de situering ligt de brug ongeveer halverwege het plein, iets dichter bij de kant van de Meir. Dat we ze vandaag nog terugvinden—inclusief het straatnaambordje—is een mooi voorbeeld van hoe de ondergrond soms een onverwacht archief van de stad wordt.

<>

 

Begin april starten archeologen met opgravingen naar het verleden van de Wapper. Bij elke nieuwe fase tijdens de werken, krijgen zij ruimte om het verleden in beeld te brengen.

Wat hopen ze te vinden?

• Restanten van de oude huizenblokken.
• Oorspronkelijke gevellijnen.
• De putgalg waarmee water uit de Wapper werd gehaald (gewipt).
• Sporen van bewoning van ijzertijd tot middeleeuwen.

DRIESLUYTEN

Houd onze website zeker in de gaten voor updates over de vondsten.

Van een waterweg, naar een huizenblok, naar een open plein.

Van een waterweg...

Al in de 14de eeuw liep er aan de Wapper een rui, een waterweg. Deze werd gebruikt om goederen te vervoeren (er voeren dus schepen op de Wapper) maar ook om de stad te verdedigen tegen vijanden. 

Omdat de stad nood had aan drinkbaar zoet Wapper (de rui werd ook gebruikt voor het lozen van afval) werd de waterloop in de periode 1486-1490 (her)aangelegd. Deze nieuwe waterloop moest zoet water via de rivier de Schijn in de binnenstad brengen. Initieel kreeg de waterloop de naam 'Herentalse vaart', en later 'Wapper'.

De naam 'Wapper' werd niet lukraak gekozen. Brouwerijen die gevestigd waren in de nabijgelegen Kammensstraat (dé brouwerswijk toen), kwamen namelijk zoet water halen aan de vaart bij de Meir/. De brouwers deden dit door met een 'putgalg' water te schepen en in tonnen te gieten. De hefboom van deze putgalg werd door de  Antwerpenaars ook wel wapper genoemd. Water 'wippen' werd 'wappen', de putgalg werd een 'wapper' en zo komt het plein waarschijnlijk aan zijn naam.

Naar een huizenblok...

In de 16de eeuw verhuisden de brouwersactiviteiten naar de wijk Nieuwstad, wat we vandaag kennen als het Eilandje. Het nut van de Wapper en het bijbehorende mechanisme geraakte zo in onbruik en stilaan werd de vaart stukje per stukje overwelfd om meer woongelegenheid te creëren. We spreken hier over de gouden eeuw van Antwerpen, waarbij de stad zo'n beetje het New York van toen was, en mensen van alle slag en contreien zich hier kwamen vestigen. Doordat er gebouwd werd op de oude vaart, ontstonden er aan beide kanten van het water 2 smalle straten: de Vaartstraat (later Rubensstraat) en de Wapperstraat.de Vaartstraat bevond zich aan de zijde van het Rubenshuis en de Wappersstraat aan de zijde van het Paleis. De straten werden verbonden door een brug. 

Meer en meer werd de Wapper volgebouwd. Het mooiste huis was het Gleyhuis (later Huis Dens). Het Gleyhuis werd gebouwd in 1545 en kreeg circa 200 jaar later een prachtige classicistische gevel. 

Tot begin de 20ste eeuw wordt er verder gebouwd op en naast de Wapper. Vanaf de tweede helft van de 20ste eeuw maakte een belangrijke nieuwe speler komaf met de bouwzucht: koning auto. Er wordt besloten dat de Meir, ook toen al een belangrijke winkelboulevard, bereikbaar moet zijn met de auto. In de jaren 1960 wilde men van de Wapper een rijbaan met 4 rijstroken maken, de geplande snelweg van Turnhout naar het stadscenrum. Daarvoor werden heel wat huizen onteigend en afgebroken. Ook huis Dens. Gelukig kwam het niet zo ver. De Wapper werd wel een parking.

Naar een open plein.

De Wapper van vandaag (eigenlijk gisteren dus) ontstaat in de jaren 1970. Sindsdien is het plein, op enkele aanpassingen na onveranderd gebleven. Hoog tijd dus voor een nieuw jasje.

Stadsarchief

Wist je dat?

De prachtige gevel van huis Dens bewaard is gebleven? Deze ligt in essen/Kalmthout.
Er is begin de jaren 2000 zelfs sprake van geweest om het gebouw opnieuw op te bouwen op dezelfde locatie, op de kop van de Wapper met de Meir, maar deze plannen zijn niet uitgevoerd. 

Op 23 maart startten de werken voor de heraanleg van de Wapper. De werken zullen in totaal ongeveer twee jaar duren, tot het voorjaar van 2028. De aannemer werkt in 4 fases. Na elke fase wordt het deel dat heraangelegd is, vrijgegeven.

In deze infobrief vindt u een overzicht van het project, een tijdlijn van de verschillende fases en praktische afspraken.

De nutsmaatschappijen voeren werken uit aan de leidingen op de Wapper, ter voorbereiding van de heraanleg van het plein in 2026.

Deze werken zijn in opdracht van Telenet, Proximus, water-link, stad Antwerpen en Fluvius. Deze laatste partij coördineert de werken, die uitgevoerd zullen worden door aannemer Synductis.

De colleges van stad Antwerpen en district Antwerpen keuren het definitief ontwerp voor de heraanleg van de Wapper goed.

Het voorontwerp van de Wapper is klaar. Daarmee komt de heraanleg van het plein een stap dichterbij. Benieuwd naar de plannen? Kom dan langs op het infomoment!

Het college en districtscollege keurden nu ook het voorontwerp van de Wapper goed. Je kan het binnenkort van naderbij ontdekken op een infomoment op 26 februari 2024. Het definitief ontwerp wordt nog dit jaar verwacht.

OMGEVING / De Urbanisten

De heraanleg van de Wapper is een stap dichter. Ontdek het conceptontwerp en geef je mening.

Het ontwerpteam OMGEVING - De Urbanisten ging de afgelopen maanden aan de slag met de feedback van het inspraakmoment en verschillende stadsdiensten. Zo evolueerde hun wedstrijdontwerp naar een conceptontwerp. 

Het college keurde dat conceptontwerp goed. Daarmee is de heraanleg van de Wapper weer een stapje dichterbij. Het is de bedoeling dat er najaar 2023 nog een inspraakmoment en een voorontwerp volgt.

Het ontwerpteam voor de heraanleg van de Wapper is gekend. Na het inspraakmoment volgde een jurymoment. Daarop werd de input van het inspraakmoment voorgelegd aan alle kandidaten. De jury selecteerde het ontwerpteam OMGEVING en De Urbanisten. Intussen keurde het college die keuze goed.

De Wapper is niet de eerste opdracht voor ontwerpteam OMGEVING en De Urbanisten. Ook voor de Ringparken West en Het Schijn tekenen zij het ontwerp uit. 

Het team zal nu een conceptontwerp uitwerken. Als dat goedgekeurd wordt, volgt er een nieuw inspraakmoment, wellicht in september 2023. De input van dat inspraakmoment wordt verwerkt in het voorontwerp.

Stad Antwerpen wil de Wapper laten heraanleggen tot een hedendaags en klimaatrobuust plein met ruimte voor historische elementen. De stad vroeg aan vijf bureaus om een ontwerp voor een nieuwe Wapper te bedenken. Op maandag 14 november 2022 kan je die ontwerpen ontdekken en laten weten wat je ervan vindt.

Het college keurde het bestek, de projectdefinitie en het selectieverslag goed. Dat betekent dat de vijf teams, die eerder via een ontwerpwedstrijd geselecteerd werden, nu aan de slag kunnen. De ontwerpteams krijgen drie maanden de tijd om een visienota en schetsontwerpen aan te leveren. Een jury zal het winnende team selecteren, maar ook de Antwerpenaren krijgen de kans om feedback op de inzendingen te geven.