Heraanleg Wapper

De Wapper, het langwerpige plein tussen de Meir en de Schuttershofstraat, krijgt een grondige heraanleg. Omdat het plein intensief gebruikt wordt door onder meer shoppers, handelaars en passanten, voldoet de huidige staat niet meer. Bovendien vormen de geplande werken aan het Rubenshuis een kans om de archeologisch-historische waarde van dat monument extra te benadrukken op de toekomstige Wapper. De stad zet in het ontwerp ook maximaal in op klimaatadaptatie, water krijgt een prominente plaats in het nieuwe ontwerp.. De werken starten op 23 maart 2026 en zullen in totaal twee jaar duren.

Waarom dit project?

Historisch gezien speelt het de Wapper een belangrijke rol in de waterinfrastructuur van Antwerpen. In 1490 werd er een rui aangelegd om zoet, fris water uit de Herentalsevaart naar de binnenstad te brengen. Al snel wordt de rui overwelfd en komen er gebouwen op het plein. 

Vandaag wordt de Wapper op verschillende manieren gebruikt: 

• Horeca en handel,

• Culturele bezienswaardigheden zoals het Rubenshuis, 

• Verbinding voor fietsers en voetgangers tussen omliggende winkelstraten (Meir, Schuttershofstraat) en andere plekken (Bourlaschouwburg, markt op het Theaterplein, … ), 

• Rustpunt voor shoppers. 

De Wapper is intussen verouderd en in de Antwerpse binnenstad is er vaak wateroverlast, droogte en hitte. Er is opnieuw nood aan verfrissing. Daarom wil de stad de Wapper heraanleggen tot een hedendaags plein waarop je je aangenaam kan verplaatsen, verblijven en genieten van groen, water, horeca en historie. Daarbij neemt het Rubenshuis een bijzondere plek in.  

 

Wat gebeurt er?

De werken starten op 23 maart 2026. Het definitief onwerp voor de heraanleg werd half juni 2024 goedgekeurd door de stad en het district. Het ziet er als volgt uit:

OMGEVING - De Urbanisten

Doordat er zoveel verschillende activiteiten op de Wapper gebeuren, verdeelde de stad het ontwerp in drie ‘lagen’ met concrete ambities.  

 

Laag 1: de Wapper als hedendaags plein 

Er moet genoeg ruimte voor de verschillende activiteiten op het plein zijn. De Wapper moet een aangename verblijfplaats worden, waar je groen, water, horeca en historiek kan beleven. Tegelijkertijd moet je je vlot kunnen verplaatsen op het plein. 

• Het plein krijgt een duidelijke opdeling tussen een centrale verblijfsruimte en randen waar fietsers en voetgangers zich kunnen verplaatsen.
• Langs de gevels komen er brede wandelruimtes van minstens 5 meter breed, zodat passanten het plein vlot kunnen oversteken, zelfs tijdens drukke weekends. Zo is er ook voldoende ruimte voor brandweer en laden en lossen op het plein (binnen de venstertijden).
• Midden op het plein staat verblijven centraal. Hier wordt onder andere ruimte voorzien voor de eilandterrassen en zitbanken met zicht op het water of het iconische Rubenshuis.
• Bestaande terrassen krijgen een plek tussen groen en aan het water. Er komen ook comfortabele zitplekken en zitbanken met arm-en rugleuning.

Laag 2: het klimaatverhaal 

De wapper moet een klimaatrobuust- en adaptief plein worden. Dat betekent dat het plein aangepast wordt aan zowel wateroverlast en langdurige droogte, en dat het groentekort en de hitte aangepakt worden.  

• Het hele plein krijgt extra groen, met 3 grote kleurrijke plantvakken en ook bomen die op langere termijn zullen uitgroeien en zo schaduw bieden aan de terrassen en zitplekken.

• Een aantal grote bomen blijft behouden en wordt aangevuld met nieuwe bomen die voldoende wortelruimte krijgen. Door die grotere ondergrondse groeiruimte zijn ze beter tegen droogte en hitte bestand en kunnen ze groot en oud worden. Zo zorgen ze voor schaduw en koelte. 

• Er komen plantvakken die voor extra ontharding en infiltratie voor regenwater zorgen. 

Omdat de Wapper vanaf de middeleeuwen een belangrijke rol in de watervoorziening van Antwerpen speelde, is het daarnaast belangrijk om water een (visuele) plaats te geven op het plein. Daarbij moet het Waterplan zoveel mogelijk gevolgd worden. 

• Er komt een lang, ondiep waterelement op de Wapper dat verwijst naar de ondergrondse rui  en regenwater opvangt en filtert. Nadien stroomt het water van Hopland richting de Meir, zoals het vroeger deed. Daardoor wordt het water steeds ververst, wat voor meer verkoeling zorgt. Deze centrale waterpartij van 6 meter breed en 130 meter lang, eindigt aan de kant van de Meir in een stadsfontein.

• Die stadsfontein gaat in de winter uit, zodat die ruimte als plein kan worden gebruikt. 

• Ondergronds wordt het volledige rioleringsstelsel vernieuwd tot een gescheiden systeem. Vuil water wordt rechtstreeks aangesloten op de collectoren in de ruien. Hemelwater van het plein en de omliggende gebouwen wordt afgevoerd naar een ondergronds buffersysteem in de ruien, en infiltreert deels via boombunkers. Zo draagt het nieuwe rioleringsconcept niet alleen bij aan een efficiënter waterbeheer, maar ook aan een klimaatbestendige en duurzame inrichting van het plein.

OMGEVING - De Urbanisten

Laag 3: de archeologisch-historische waarde 

De historische waarde van de Wapper en de ondergrondse rui moet bewaard worden. Waardevolle elementen moeten een plaats krijgen in het nieuwe ontwerp. 

• Het plein wordt opengelaten ter hoogte van het Rubenshuis voor een mooi zicht op de gevel.

• De ondergrondse structuur van de rui blijft intact. 

• Voor het beeld Vissende Arend van de Deense beeldhouwer Hugo Liisberg maakt Kunst in de Stad momenteel een toekomstvisie op. Het resultaat daarvan wordt verwerkt in het uitvoeringsdossier van de Wapper. Wat er dus precies mee zal gebeuren is nu nog niet bekend.

Planning

Voorbereidende nutswerken

Van 1 september 2025 tot half oktober 2025 werden voorbereidende nutswerken uitgevoerd.

De heraanleg

De volledige vernieuwing van de Wapper gebeurt in vier fases. Door in fases te werken zorgen we voor minimale hinder voor buurtbewoners en handelaars. Na elke fase wordt het deel dat heraangelegd is, vrijgegeven. Zo zullen in het voorjaar van 2027 opnieuw terrassen op het plein kunnen gezet worden. 

Fase 1 en 2 (van maart 2026 tot zomer 2027)

• Eerst wordt het plein opengebroken. Het bestaande meubilair, de betonnen blokken en het groen dat niet kan worden behouden, worden verwijderd.
• Daarna voeren archeologen ongeveer drie weken lang een onderzoek uit op het opengebroken plein. Ze hopen onder meer resten van oude woningen te vinden. Want voor het een plein was, was de Wapper een huizenblok, geprangd tussen twee smalle straten en gebouwd op een rui.
• Daarna start de aannemer met het bouwen van het bassin, het hart van de nieuwe waterpartij. Dat is een technisch hoogstandje, waarbij in de bestaande rui het bufferbekken van 138 m³ voor regenwater komt, en er een circulaire waterleiding wordt aangelegd.

Fase 3 (van najaar 2027 tot begin 2028)

• Heraanleg zone vanaf de Jodenstraat tot de Schuttershofstraat

Fase4 (van begin 2028 tot voorjaar 2028)

• Verbinding rioleringen tussen Wapper, Maria Pijpelinckxstraat en Hopland. 
• Laatste restpunten werf. 

De heraanleg zal ongeveer twee jaar duren, dus als alles volgens plan verloopt zijn de werken klaar in het voorjaar van 2028.

 

Wie werkt eraan mee?

Dit is een project van de stad Antwerpen, met participatie van Water-link.
Ontwerpteam OMGEVING en De Urbanisten maakten het ontwerp voor de heraanleg.
De uitvoering is voor rekening van Rega Infra NV.
De nutswerken werden gecoördineerd door Fluvius, mede namens Telenet, Proximus, Water-link en de stad.