Begin april starten archeologen met opgravingen naar het verleden van de Wapper. Bij elke nieuwe fase tijdens de werken, krijgen zij ruimte om het verleden in beeld te brengen.

Wat hopen ze te vinden?

• Restanten van de oude huizenblokken.
• Oorspronkelijke gevellijnen.
• De putgalg waarmee water uit de Wapper werd gehaald (gewipt).
• Sporen van bewoning van ijzertijd tot middeleeuwen.

DRIESLUYTEN

Houd onze website zeker in de gaten voor updates over de vondsten.

Van een waterweg, naar een huizenblok, naar een open plein.

Van een waterweg...

Al in de 14de eeuw liep er aan de Wapper een rui, een waterweg. Deze werd gebruikt om goederen te vervoeren (er voeren dus schepen op de Wapper) maar ook om de stad te verdedigen tegen vijanden. 

Omdat de stad nood had aan drinkbaar zoet Wapper (de rui werd ook gebruikt voor het lozen van afval) werd de waterloop in de periode 1486-1490 (her)aangelegd. Deze nieuwe waterloop moest zoet water via de rivier de Schijn in de binnenstad brengen. Initieel kreeg de waterloop de naam 'Herentalse vaart', en later 'Wapper'.

De naam 'Wapper' werd niet lukraak gekozen. Brouwerijen die gevestigd waren in de nabijgelegen Kammensstraat (dé brouwerswijk toen), kwamen namelijk zoet water halen aan de vaart bij de Meir/. De brouwers deden dit door met een 'putgalg' water te schepen en in tonnen te gieten. De hefboom van deze putgalg werd door de  Antwerpenaars ook wel wapper genoemd. Water 'wippen' werd 'wappen', de putgalg werd een 'wapper' en zo komt het plein waarschijnlijk aan zijn naam.

Naar een huizenblok...

In de 16de eeuw verhuisden de brouwersactiviteiten naar de wijk Nieuwstad, wat we vandaag kennen als het Eilandje. Het nut van de Wapper en het bijbehorende mechanisme geraakte zo in onbruik en stilaan werd de vaart stukje per stukje overwelfd om meer woongelegenheid te creëren. We spreken hier over de gouden eeuw van Antwerpen, waarbij de stad zo'n beetje het New York van toen was, en mensen van alle slag en contreien zich hier kwamen vestigen. Doordat er gebouwd werd op de oude vaart, ontstonden er aan beide kanten van het water 2 smalle straten: de Vaartstraat (later Rubensstraat) en de Wapperstraat.de Vaartstraat bevond zich aan de zijde van het Rubenshuis en de Wappersstraat aan de zijde van het Paleis. De straten werden verbonden door een brug. 

Meer en meer werd de Wapper volgebouwd. Het mooiste huis was het Gleyhuis (later Huis Dens). Het Gleyhuis werd gebouwd in 1545 en kreeg circa 200 jaar later een prachtige classicistische gevel. 

Tot begin de 20ste eeuw wordt er verder gebouwd op en naast de Wapper. Vanaf de tweede helft van de 20ste eeuw maakte een belangrijke nieuwe speler komaf met de bouwzucht: koning auto. Er wordt besloten dat de Meir, ook toen al een belangrijke winkelboulevard, bereikbaar moet zijn met de auto. In de jaren 1960 wilde men van de Wapper een rijbaan met 4 rijstroken maken, de geplande snelweg van Turnhout naar het stadscenrum. Daarvoor werden heel wat huizen onteigend en afgebroken. Ook huis Dens. Gelukig kwam het niet zo ver. De Wapper werd wel een parking.

Naar een open plein.

De Wapper van vandaag (eigenlijk gisteren dus) ontstaat in de jaren 1970. Sindsdien is het plein, op enkele aanpassingen na onveranderd gebleven. Hoog tijd dus voor een nieuw jasje.

Stadsarchief

Wist je dat?

De prachtige gevel van huis Dens bewaard is gebleven? Deze ligt in essen/Kalmthout.
Er is begin de jaren 2000 zelfs sprake van geweest om het gebouw opnieuw op te bouwen op dezelfde locatie, op de kop van de Wapper met de Meir, maar deze plannen zijn niet uitgevoerd. 

In deze infobrief vindt u een overzicht van het project, een tijdlijn van de verschillende fases en praktische afspraken.

De colleges van stad Antwerpen en district Antwerpen keuren het definitief ontwerp voor de heraanleg van de Wapper goed.

Tijdens een inspectie in de oude rui—in het kader van de voorbereidende werken voor de heraanleg—stootten we op iets bijzonders: de Wappersbrug, inclusief een straatnaambordje.

Wie vandaag afdaalt in de oude rui, ziet dat het onder Antwerpen soms verrassend ‘historisch’ blijft. Vanaf de 16de eeuw werd de rui stukje bij beetje overwelfd. Wat toen bovengronds verdween, werd op sommige plekken simpelweg mee ingesloten—en duikt eeuwen later opnieuw op.

<>

De Wappersbrug: een verdwenen verbinding, nog altijd aanwezig

Vanaf de tweede helft van de 16de eeuw werd er voor het eerst gebouwd op en rond de Wapper. Het open karakter verdween geleidelijk en er groeide een heus woningblok. Het mooiste huis stond op de kop van de Wapper met de Meir, namelijk Huis Dens.
Langs de huizen ontstonden twee smalle straten: de Wapperstraat (aan de kant van het Paleis) en de Vaartstraat (later de Rubensstraat, aan de kant van het Rubenshuis). De Wappersbrug vormde de verbinding tussen beide straten.
Volgens de situering ligt de brug ongeveer halverwege het plein, iets dichter bij de kant van de Meir. Dat we ze vandaag nog terugvinden—inclusief het straatnaambordje—is een mooi voorbeeld van hoe de ondergrond soms een onverwacht archief van de stad wordt.

<>