Schipperskwartier en Centrum

Gianni Camilleri

Meer plaats en open ruimte aan het water

Schipperskwartier en Centrum is een van de zeven deelgebieden van de Scheldekaaien. Door de waterkering dichter bij het water te brengen, komt er veel meer ruimte vrij waarvoor in de nauwe binnenstad te weinig plaats is.

Waarom dit project?

Om de band tussen de stad en de Schelde te herstellen, worden de Scheldekaaien de komende jaren in een nieuw kleedje gestoken. Het masterplan Scheldekaaien, ook bekend als het Kaaienplan, pakt in totaal zeven deelgebieden aan.

Wat gebeurt er?

Het Antwerpse college keurde in juli 2021 het schetsontwerp goed voor het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen het Zuiderterras en Noorderterras. Het centrale deel van de Scheldekaaien in Antwerpen is het deel tussen de 2 paviljoenen: het Zuiderterras en het Noorderterras. Daartussen bevinden zich aan weerszijden van het Steenplein de Noorder- en Zuiderhangar, met aan beide een wandelterras gekoppeld. Het schetsontwerp heeft 7 grote ambities voor dit deel van de Scheldekaaien.

  • Geschiedenis van de stad zichtbaar maken onder de hangars

Onder de hangars wil het schetsontwerp het verhaal van de stad en haar ontstaansgeschiedenis opnieuw tot leven wekken. Bovengronds is nu enkel Het Steen nog zichtbaar. De gelaagdheid van de geschiedenis kan ook opnieuw zichtbaar gemaakt worden door archeologische vondsten van de middeleeuwse burcht, de middeleeuwse kaaimuur en de napoleontische kaai bloot te leggen. Er kan met hoogtes en laagtes gespeeld worden die de archeologische resten blootleggen en als podium en speelaanleidingen kunnen dienen.

  • Het Steen als het toeristisch onthaal over land en water

Het Steen wordt stevig verankerd in de omgeving. De herinrichting van het openbaar domein, de herstelling van de Antwerpse rede met watertoerisme en watervervoer en het restaureren van de hangars dragen hier alle aan bij. Er worden nieuwe zichtlijnen op Het Steen gecreëerd en de historische relatie met het Vleeshuis wordt terug hersteld.

  • Trappen als verbinding tussen kaaivlakte en wandelterras

Het schetsontwerp wil de kaaivlakte beter laten aansluiten op de binnenstad door de bestaande betonnen waterkeringsmuur te vervangen door een nieuwe mobiele waterkering dicht bij het water. Zo kan ook de ruimte onder de hangars continu benut worden. Deze nieuwe mobiele waterkering zit voor een deel verzonken in een verhoging. Die verhoging kan ook dienst doen als zitplek langs de Schelde, enigszins beschut door het wandelterras erboven. Het schetsontwerp stelt voor om in een trap of enkele trappen te voorzien als verbinding tussen de kaaivlakte en het wandelterras.

  • Vervoer over water optimaal organiseren en faciliteren aan het Steenplein

Het ponton aan het Steenplein is de aanlegplaats voor het Sint-Annaveer en de Waterbus. Samen met de stadshavenmeester en partners in watermobiliteit wordt onderzocht hoe het vervoer over water op deze plek zo optimaal mogelijk georganiseerd en gefaciliteerd kan worden.

  • Centrale plek en verknoping van mobiliteit

Naast de centrale plek voor watervervoer komt er ruimte voor deelmobiliteit en openbaar vervoer. Ook is er aandacht voor toegankelijkheid voor de hulpdiensten.

  • Mogelijkheden voor activiteiten op de kaaivlakte

Het schetsontwerp wil de kaaivlakte nieuw leven inblazen door in nieuwe mogelijkheden voor activiteiten te voorzien. Onder de hangars is er ruimte voor kleinschalige evenementen. De noordelijke hangar speelt een rol in het toeristische onthaal doordat hij aansluit op de cruiseterminal en Het Steen. Een route door de hangars, parallel aan de Schelde, leidt langs de plek waar de Sint-Walburgiskerk stond. Paviljoenen onder de hangars kunnen dienen voor voorzieningen of als archeologische stopplaatsen voor een blik in de ondergrond. In de zuidelijke hangar is er ook in ruimte voorzien voor kleinschalige evenementen, zoals marktjes, film, voordracht.

  • Kans grijpen om te vergroenen

Het centrale deel van de Scheldekaaien is momenteel nog een verharde vlakte, waar geparkeerde auto’s en kasseien overheersen. Het schetsontwerp wil de kaaivlakte met groen verzachten. Op het Steenplein worden de bestaande bomen zo veel mogelijk behouden en aangevuld met nieuwe bomen zodat een groen plein ontstaat. Ook de ondergrond wordt voorzien van een groene plantenlaag. Zo zet dit schetsontwerp verder in op de vergroening van de Scheldekaaien. Ook de wandelterrassen worden vergroend. De parking verdwijnt, het Flandria-paviljoen blijft. Er wordt ook onderzocht of er een stadstuin kan komen in de zuidelijke hangar. Het unieke Scheldezicht blijft behouden.

Als alles vlot verloopt, wordt het voorontwerp voor het centrale deel van de Scheldekaaien verwacht rond de zomer van 2022.

Verdiepte kaaiweg

Verder wordt ook de Via Sinjoor doorgetrokken van de Grote Markt langs de Suikerrui tot aan Het Steen, met een vrije doorgang over de Scheldekaaien. Het autoverkeer en het snelle fietsverkeer langs de Scheldekaaien gaat ondergronds, langs een verdiepte kaaiweg. Ook de ingang van de parking Grote Markt gaat ondergronds. In de korte tunnel wordt een fietsparking ingewerkt met 500 plaatsen.

Het schetsontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen het Zuiderterras en Noorderterras Tractebel Engineering – Palmbout Urban Landscapes
Het schetsontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen het Zuiderterras en Noorderterras

Participatie

Om iedereen de kans te geven om mee na te denken over het ontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, is Driewerf Hoera! in het leven geroepen. Dat is een reeks participatiemomenten over het ontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien. Gedurende tien dagen, van vrijdag 3 tot en met zondag 12 mei 2019, was iedereen welkom om mee na te denken over de toekomst van dat stukje Scheldekaaien.

Driewerf Hoera! is een samenwerking tussen Stichting Kleinschalige Culturele Producties (KCP), Palmbout Urban Landscapes en Team Stedenbeleid van de Vlaamse overheid.

In de aanloop naar het voorontwerp van het centrale deel van de Scheldekaaien, is begin 2022 een infomoment georganiseerd.

Jeugdparticipatie

De stad en AG VESPA hebben ook een inspraakproject voor jeugd georganiseerd. Om het centrale deel van de Scheldekaaien, tussen Zuiderterras en Noorderterras, leuker en aangenamer te maken voor iedereen luisterden we graag naar jullie ideeën. De bevraging liep van 27 augustus tot en met 30 september 2019 op de website van OOR Antwerpen. De stedelijke jeugddienst verwerkte alle meningen tot een inspraakdossier.

Kaailine

Een specifiek onderdeel van dit deelgebied is de 'Kaailine', die zijn definitieve plek krijgt op het wandelterras tussen het Steenplein en het Noorderterras. Het wordt een nieuwe groene wandelstrook langs plantvakken met gevarieerd groen en geïntegreerde zitbanken. Het zicht op de Schelde en de Antwerpse rede blijft gevrijwaard. 

Beplanting zoals in duinenlandschap

Grote plantvakken uit staal en hout worden met elkaar verbonden zodat een aaneengeschakelde groenzone ontstaat. Er is steeds een minimale vrije doorgang van 3 meter, zodat de gebruikers voldoende ruimte hebben. De plantvakken zullen zich aan de stadszijde situeren, om het zicht op de Schelde te vrijwaren. Tussen de vakken ontstaan ‘kamers’ of verblijfsruimtes. Het zitmeubilair zal zowel vrijstaand zijn als geïntegreerd in de plantvakken, en wordt zowel naar de Schelde als naar de stad gericht.

De beplantingskeuze hangt samen met het maritieme karakter van de plek. Er wordt gekozen voor planten die gedijen in een duinenlandschap. Die zullen ook kunnen groeien in uitzonderlijke omstandigheden met veel wind, droogte, zout van het brakke Scheldewater en zon.

Er komt een gevarieerd aanbod van grassen met accenten zoals verbena of grote pimpernel, die overgaan in struiken en heesters met een maximale hoogte van 1,5 meter, zoals duindoorn en brem. Daarnaast zijn er gekleurde zones met karakterplanten zoals zeekool, cipressenkruid, blauwspirea,… . In het voorjaar zorgen tulpen en sneeuwklokjes voor het kleurenpalet. De plantvakken zijn zo opgebouwd dat ze regenwater kunnen bufferen.

Van zuidelijk naar noordelijk wandelterras

Oorspronkelijk was het de bedoeling om eerst het wandelterras tussen het Zuiderterras en het Steenplein te vergroenen. Dat paste binnen de strategie die stad Antwerpen uitzette voor de Scheldekaaien: in afwachting van een volledige heraanleg van de publieke ruimte al een groene verblijfsruimte voorzien.

Recent werd echter duidelijk dat de kaaimuurstabilisatie ter hoogte van het zuidelijke wandelterras, die uitgevoerd zal worden door De Vlaamse Waterweg nv, mogelijk tot gevolg heeft dat dat wandelterras lang ontoegankelijk zal zijn voor het publiek. Dat maakt de tussentijdse omvorming van het zuidelijke wandelterras tot Kaailine niet interessant wat het kostenbewust inzetten van middelen betreft. Daarom is beslist om de Kaailine niet uit te voeren als tussentijds project op het zuidelijke wandelterras, maar ineens als definitief project op het noordelijke wandelterras, nadat de restauratie daarvan afgerond is.

De voornaamste principes van het ontwerp van de Kaailine, zoals voorzien was op het zuidelijke wandelterras en zoals hierboven vermeld, blijven overeind. Mogelijke aanpassingen die voortvloeien uit de eigenheid van het noordelijke wandelterras worden momenteel onderzocht.

De stad onderzoekt nog of ze de daken van de hangars kan openwerken, zodat vanop de Kaailine ook de kaaiweg en de zone onder de hangars, die op termijn een nieuwe invulling zal krijgen, zichtbaar worden.

Timing

Als alles vlot verloopt, start de restauratie van de noordelijke hangars en het wandelterras richting het Noorderterras in het najaar van 2022. De ambitie is om de werken voor de Kaailine daarin te integreren.

Het Steen, hét nieuwe onthaal van de stad

De plaats van waaruit Antwerpen is gegroeid, is nu dé vertrekplaats om het leven in en rond de stad te ontdekken. Aan het water is een vertrekhal en wachtzone voor wie een zee- of riviercruise wil maken. Het Steen is volledig gerenoveerd. Op het eerste niveau kan u terecht voor alle informatie over de stad. Er is een infobalie, ticketshop, stadswinkel en een rustruimte met zicht op het water. Hier start ook het bezoek aan het belevingsparcours waar u het ontstaan en de rijke geschiedenis van Antwerpen ontdekt. Op het tweede niveau geniet u van het uitzicht op het panoramisch dakterras. De echte durvers of romantische zielen klimmen nog wat hoger in de toren naar het hoogste punt.

Niet enkel op het land, maar ook op het water is deze plek het nieuwe onthaal van de stad. Een nieuw ponton biedt alle faciliteiten voor het optimaal ontvangen van zee- en riviercruises.

Wie werkt eraan mee?

AG Vespa coördineert de heraanleg van de Scheldekaaien in de verschillende deelgebieden en legt samen met de stad het openbaar domein aan. De Vlaamse Waterweg nv is verantwoordelijk voor de kaaimuurstabilisatie en de waterkering.

noAarchitecten tekenden de ontwerpplannen voor Het Steen. Ney & Partners tekent het ontwerp voor het ponton van de nieuwe cruiseterminal.

Tractebel Engineering en Palmbout Urban Landscapes vormen samen het ontwerpteam voor het centrale deel van de Scheldekaaien. 

Gerelateerde projecten

Welkom!

Deze website maakt gebruik van cookies. Dat zijn kleine tekstbestanden die websites op je computer of mobiele toestel opslaan. Ze worden gebruikt om websites beter te laten functioneren, om de gebruikerservaring te verbeteren en/of om gericht advertenties te tonen.

Wanneer u onze website gebruikt, plaatsen wij de cookies die u terugvindt onder de tab 'cookie-instellingen' in de footer. Wilt u genieten van een optimale ervaring? Dan kan u best alle cookies inschakelen.

U kan uw persoonlijke voorkeuren instellen en zo bepalen welke informatie u met stad Antwerpen deelt. Houd er rekening mee dat bepaalde media enkel beschikbaar zijn indien u de cookies ervan aanvaardt. Deze website bewaart de door u ingestelde cookievoorkeuren. U kan ze altijd opnieuw aanpassen via 'cookie-instellingen' in de footer. Meer weten? Check de info over cookies in onze privacy- en gebruiksvoorwaarden.