Stuivenbergsite

ZNA

Lange Beeldekensstraat 267, 2060 Antwerpen

De site van het Stuivenbergziekenhuis wordt herontwikkeld met een mix van functies en groene open ruimte

De site van het Stuivenbergziekenhuis ligt in Antwerpen-Noord, tussen de Lange Beeldekensstraat, Pothoekstraat, Boerhaavestraat en Pesthofstraat en is ongeveer 5 hectare groot. De gedeeltelijke verhuis van het ziekenhuis in 2023 geeft de kans om de site te herontwikkelen tot een plek met een mix van stedelijke diensten, woningen, (zorg)voorzieningen, werkplekken en groene open ruimte. Zo kan het project mee zorgen voor de heropwaardering van heel Antwerpen-Noord.

Waarom dit project?

In 2016 besliste het Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) om het Stuivenbergziekenhuis in 2023 te verhuizen naar het nieuwe ZNA Cadix op Kop Spoor Noord. Het psychiatrisch ziekenhuis blijft op de Stuivenbergsite.

De verhuis van het ziekenhuis biedt een unieke kans om de site te herontwikkelen als een strategisch en duurzaam stadsvernieuwingsproject en een hefboom voor de wijk Antwerpen-Noord.

Antwerpen-Noord is een ‘aankomstgebied’ met verouderde woningen en een tekort aan groene open ruimte. De wijk kent een groot verloop van bewoners: ‘sociale stijgers’ verhuizen uit de wijk zodra ze voldoende financiële middelen hebben en vooral zwakke sociale groepen en recente nieuwkomers blijven in de wijk wonen.

De Stuivenbergsite biedt een unieke kans om de ruimtelijke en socio-economische opwaardering in de wijk te ondersteunen. De historische functie als ziekenhuis zal een nieuwe en hedendaagse vertaling moeten krijgen als ‘verzorger voor de wijk’ en een nieuwe eigenheid van de site helpen bepalen.

Wat gebeurt er?

De Stuivenbergsite krijgt een mix van stedelijke en economische functies met wonen, omringd door groene tuinen die van zonsopgang tot zonsondergang open zijn.

Stap voor stap

Het terrein van het oude ziekenhuis is groot en complex. Daarom zal er gewerkt worden in verschillende fases. Zo worden niet alle keuzes in één keer gemaakt, is niet al het budget meteen beschikbaar en krijgt de nieuwe toekomst van het terrein stap voor stap vorm.

Een stukje afbreken

Het ‘ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) 2060’ legt op dat minstens 60% van het terrein open en groene ruimte moet zijn. Daarom is het nodig om bepaalde (stukken van) gebouwen af te breken. Zo is het de ambitie om het volledige hoofdgebouw uit de jaren 80 af af te breken net als het mortuarium in de Boerhaavestraat en de bijbouwen aan de ronde torens. Zo maken we een grote open ruimte die het hele terrein veel openheid en ademruimte geeft, net zoals het vroeger was. Uiteraard kunnen we pas afbreken vanaf 2023, na vertrek van het ziekenhuis. De afbraak van het jaren ’80 gebouw, in het zuidelijke deel van het terrein dicht bij de Lange Beeldekensstraat, is de grootste brok. Aansluitend op de sloopwerf kan hier een ondergrondse parking worden voorzien. Eenmaal deze sloop- en bouwwerken achter de rug zijn, kan de vrijgekomen open ruimte worden ingericht als grote groene tuin voor de buurt. Dit alles is nog onder voorbehoud van voldoende budget.

Er wordt nog gepuzzeld aan een goede match tussen de geplande invullingen en het gebouw alsook aan een slimme fasering.

Stedelijke functies in een eerste fase

Na de sloopwerken en gelijktijdig of na de bouw van de parking, kan de renovatiewerf van de geplande vier stedelijke functies volgen in het centrale deel van de site. De timing hiervoor is 2024-2027, indien er voldoende budget is en alles volgens plan verloopt. Er zullen vier stedelijke diensten komen in het centrale deel:

  • een jeugdwerking

  • een kinderdagverblijf

  • een Huis van het Kind (het vroegere Kind & Gezin)

  • de opleiding HBO5-verpleegkunde en het zorglab van het Stedelijk Onderwijs Antwerpen

Wonen en (sociaal-)economische invullingen in een tweede fase

In het noorden van het terrein en in de flanken rondom de stedelijke diensten is er ruimte voor een woonproject en nog heel wat ruimte voor een economische ontwikkeling.

De woningen komen rondom de centrale, private binnentuin en liggen naast het kinderdagverblijf. De timing van dit woonproject is nog niet gekend. Deze gebouwen krijgen eerst een tijdelijke invulling.

De economische invullingen zijn ook nog toekomstmuziek en behoren tot een latere fase waarin de stad via oproepen privépartners zal zoeken. Deze ruimten zullen voorlopig ook een tijdelijke invulling krijgen. Op die manier willen we beantwoorden aan de vraag naar ‘horeca en winkels’ maar ook naar ‘vrije tijd en ontmoeting’. Die invullingen stonden hoog in de top drie van de bewonersbevraging die we deden tijdens het publieksmoment eind 2019.

Met een mix van publieke en private, sociale en commerciële functies wil de herontwikkeling van de Stuivenbergsite zo veel mogelijk buurt- en stadsbewoners aanspreken, zowel in de tussentijd als bij de definitieve realisatie.

Publieksgerichte functies op het gelijkvloers

De tuinen worden opengesteld voor iedereen. Daarom komen er op het gelijkvloers, aan de tuinen, publieksgerichte functies. Dat kunnen stedelijke diensten zijn zoals een kinderopvang en een jeugdwerking, maar ook commerciële functies zoals cafés, restaurants of verkooppunten.

De publieksgerichte functies krijgen een ingang langs het centrale voorplein en langs de rue exterieure, een buitenstraat die rondom het gebouwencomplex loopt. Het is een langgerekt overdekt terras dat van in de tuin toegang geeft tot elk gebouw. Dat overdekt terras wordt aangenaam ingericht en zorgt voor beschutting, ook bij regen of hitte.


thumb_Stuivenberg wedstrijdontwerp - zicht op tuin en verbinding in open lucht tussen gebouwen
Stuivenberg wedstrijdontwerp - zicht op tuin en verbinding in open lucht tussen gebouwen - © Korteknie Stuhlmacher architecten - Bovenbouw architecten - BOOM Landscape - architectenbureau Sabine Okkerse

Werken in het midden en in het zuiden

Voor de leegstaande gebouwdelen wordt een tijdelijke invulling gezocht in de vorm van horeca, jeugdwerking, ontmoetingsruimten, ...

Groene publieke ruimte rondom

De nood aan groene publieke ruimte is erg groot. Dat leerden we ook uit de bevraging tijdens het publieksmoment in 2019. Om die ruimte te creëren, worden heel wat gebouwen afgebroken. Die beslissing is genomen samen met Monumentenzorg en op basis van een grote bouwhistorische studie. Enkel de gebouwen die weinig of geen historische waarde hebben of weinig kwalitatief zijn, worden afgebroken. Op die manier kunnen we opnieuw mooie, grote tuinen voorzien en krijg je deze plek terug te zien zoals ze oorspronkelijk is ontworpen in de 19de eeuw: een plek om frisse lucht op te snuiven en op adem te komen.

Een plek delen met het psychiatrisch ziekenhuis

Wat deze plek speciaal maakt, is dat ze wordt gedeeld met het psychiatrisch ziekenhuis. Dat betekent ook dat de tuinen openen bij zonsopgang en sluiten bij zonsondergang, samen met de tuin van het psychiatrisch ziekenhuis. Zo hoeven de patiënten van het psychiatrisch ziekenhuis zich niet terug te trekken achter hekwerk en kunnen de tuinen worden gedeeld. ZNA wil de geestelijke gezondheidszorg toegankelijker en laagdrempeliger organiseren en dat ook tonen.

Doordat de tuinen ’s nachts afgesloten worden, kunnen ze veel meer weelderig en ecologisch worden aangelegd. Dat maakt ze alleen maar aantrekkelijker voor iedereen die hier overdag van wil komen genieten. Hier en daar plaatsen we het hekwerk ietsje naar achter zodat er ook pleinen komen die de klok rond open zullen zijn voor iedereen. De exacte plaats van de pleinen is nog niet definitief.

De werking van psychiatrie krijgt nog twee extra gebouwen, aan de Boerhaavestraat. Dat is het gebouw ‘De Vondel’ van het OCMW. De werking hiervan verhuist naar de Kerkstraat in 2024. En mogelijk komt hier ook het gebouw van de oude wasserij bij. Hiervoor voert ZNA nog een haalbaarheidsonderzoek uit.

Projectsubsidie Vlaams Stadsvernieuwingsfonds

Op 18 december heeft de Vlaamse regering beslist om vanuit het Stadsvernieuwingsfonds een projectsubsidie van 2,6 miljoen euro toe te kennen aan de herontwikkeling van de Stuivenbergsite. Dankzij die subsidie kunnen de belangrijkste afbraakwerken bij de start van het project gebeuren, met als hoofdmoot het hoofdgebouw uit de jaren 80. Na de sloop, en idealiter aansluitend op de bouw van de noodzakelijke parking, kan het zuidelijke deel van de site al worden opengesteld als grote publieke tuin voor de buurt. Zo kan er meteen een sterk statement gemaakt worden door de geambieerde open en groene ruimte vanaf het begin waar te maken.

Ontwerpteam

Om dit hele plan te maken, is er een team van architecten en tuin- en landschapsarchitecten nodig. Begin 2021 heeft de Vlaams Bouwmeester een ontwerpwedstrijd gelanceerd. Stad Antwerpen heeft in december 2021 een team gekozen. Bovenbouw architecten uit Antwerpen en Korteknie Stuhlmacher architecten uit Rotterdam werken samen met BOOM Landscape uit Amsterdam.

Bovenbouw architecten en Korteknie Stuhlmacher architecten hebben veel ervaring met de herbestemming van monumentale gebouwen. BOOM Landscape is gespecialiseerd in stedenbouw, tuin- en landschapsontwerp en de inrichting van buitenruimtes.

Timing

In de loop van 2022 en 2023 wordt dit wedstrijdontwerp verder uitgewerkt en wordt de noodzakelijke financiering gezocht. Als dit rond is volgen vervolgens de nodige sloop- en bouwaanvragen. In 2023, na de verhuis van het Stuivenbergziekenhuis, kan idealiter gefaseerd met de uitvoering worden gestart.

Begin 2021 heeft de Vlaams Bouwmeester een ontwerpwedstrijd gelanceerd. Begin 2022 wordt een team van (landschaps)architecten aangesteld. In de loop van 2022 en 2023 wordt dan het ontwerp uitgewerkt en volgen vervolgens de nodige sloop- en bouwaanvragen. In 2023, na de verhuis van het Stuivenbergziekenhuis, kan gefaseerd met de uitvoering worden gestart.

Inspraak

De stad en het district Antwerpen, AG Vespa en Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) communiceren onder de noemer ‘Plan Stuivenberg’ gezamenlijk over dit project zodat het oude en nieuwe verhaal samen verteld worden. Het eerste publieksmoment vond plaats op de Stuivenbergsite op zaterdag 5 oktober 2019. Omwille van de coronacrisis kon het tweede publieksmoment pas plaatshebben op 30 januari 2022. Deze keer kon dat niet in het ziekenhuis, wel in de nabijgelegen gebouwen van SAAMO De wijk.

De buurt werd in het voorjaar van 2021 en in januari 2022 geïnformeerd door een nieuwsbrief in de bus en door grote infopanelen die aan het hekwerk rond ZNA Stuivenberg hingen.

In de loop van het ontwerptraject staan nog inspraakmomenten gepland in 2022 en 2023.

Wie werkt eraan mee?

AG Vespa coördineert de herontwikkeling van de Stuivenbergsite voor de stad en het OCMW Antwerpen. Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) is erfpachthouder en gebruiker van de site en actief betrokken. Het project wordt gerealiseerd met steun van het Stadsvernieuwingsfonds van de Vlaamse overheid.

Het ontwerpteam dat in 2022 is aangesteld voor het stedenbouwkundig-, architectuur- en landschapsontwerp is Bovenbouw architecten, Korteknie Stuhlmacher architecten en BOOM Landscape.

Stramien heeft voor het herbestemmingsonderzoek in 2019 samengewerkt met de partners Vic Mees, Filip Lagiewka, Samenlevingsopbouw Antwerpen, Toestand, Value Partners en Koen Wynants.

Welkom!

Deze website maakt gebruik van cookies. Dat zijn kleine tekstbestanden die websites op je computer of mobiele toestel opslaan. Ze worden gebruikt om websites beter te laten functioneren, om de gebruikerservaring te verbeteren en/of om gericht advertenties te tonen.

Wanneer u onze website gebruikt, plaatsen wij de cookies die u terugvindt onder de tab 'cookie-instellingen' in de footer. Wilt u genieten van een optimale ervaring? Dan kan u best alle cookies inschakelen.

U kan uw persoonlijke voorkeuren instellen en zo bepalen welke informatie u met stad Antwerpen deelt. Houd er rekening mee dat bepaalde media enkel beschikbaar zijn indien u de cookies ervan aanvaardt. Deze website bewaart de door u ingestelde cookievoorkeuren. U kan ze altijd opnieuw aanpassen via 'cookie-instellingen' in de footer. Meer weten? Check de info over cookies in onze privacy- en gebruiksvoorwaarden.