Stuivenbergsite

ZNA

Lange Beeldekensstraat 267, 2060 Antwerpen

De site van het Stuivenbergziekenhuis wordt herontwikkeld met een mix van functies en groene open ruimte

De site van het Stuivenbergziekenhuis ligt in Antwerpen-Noord, tussen de Lange Beeldekensstraat, Pothoekstraat, Boerhaavestraat en Pesthofstraat en is ongeveer 5 hectare groot. De gedeeltelijke verhuis van het ziekenhuis in 2022 geeft de kans om de site te herontwikkelen tot een plek met een mix van stedelijke diensten, woningen, (zorg)voorzieningen, werkplekken en groene open ruimte. Zo kan het project mee zorgen voor de heropwaardering van heel Antwerpen-Noord.

Waarom dit project?

In 2016 besliste het Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) om het Stuivenbergziekenhuis in 2022 te verhuizen naar het nieuwe ZNA Cadix op Kop Spoor Noord. Het psychiatrisch ziekenhuis blijft op de Stuivenbergsite.

De verhuis van het ziekenhuis biedt een unieke kans om de site te herontwikkelen als een strategisch en duurzaam stadsvernieuwingsproject en een hefboom voor de wijk Antwerpen-Noord.

Antwerpen-Noord is een ‘aankomstgebied’ met verouderde woningen en een tekort aan groene open ruimte. De wijk kent een groot verloop van bewoners: ‘sociale stijgers’ verhuizen uit de wijk zodra ze voldoende financiële middelen hebben en vooral zwakke sociale groepen en recente nieuwkomers blijven in de wijk wonen.

De Stuivenbergsite biedt een unieke kans om de ruimtelijke en socio-economische opwaardering in de wijk te ondersteunen. De historische functie als ziekenhuis zal een nieuwe en hedendaagse vertaling moeten krijgen als ‘verzorger voor de wijk’ en een nieuwe eigenheid van de site helpen bepalen.

Wat gebeurt er?

De stad wil een totaalvisie voor de volledige site die inzet op :

  • de kwalitatieve integratie van het psychiatrisch ziekenhuis en de polikliniek in de site en een meervoudig en gedeeld ruimtegebruik dat ook ten goede komt aan de buurt en het psychiatrisch ziekenhuis
  • het maximale behoud van het waardevolle historische ziekenhuiscomplex met een belangrijke rol voor de samenhang tussen de bebouwing en de omliggende open ruimte en een evenwicht tussen de monumentale bebouwing en nieuwe toevoegingen
  • groene publieke open ruimte die minimaal 50% van de site moet uitmaken en die een meerwaarde is voor de gebruikers, (toekomstige) bewoners van de site en de omliggende buurt
  • de realisatie van een nieuw maatschappelijk programma dat bijdraagt aan de buurt
  • een vernieuwend en gemengd aanbod van woningen en werkplekken voor verschillende doelgroepen, onder andere voor sociale stijgers die overwegen uit de wijk te verhuizen

Krijtlijnen van de herontwikkeling

De Stuivenbergsite krijgt een mix van stedelijke en economische functies met wonen, omringd door groene tuinen die van zonsopgang tot zonsondergang open zijn.

Een stukje afbreken

Het ‘ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) 2060’ legt op dat minstens 60% van het terrein open en groene ruimte moet zijn. Daarom is het nodig om bepaalde (stukken van) gebouwen af te breken. Zo wordt het volledige hoofdgebouw uit de jaren 80 afgebroken. Zo maken we een grote open ruimte die het hele terrein veel openheid en ademruimte geeft, net zoals het vroeger was. In het noordelijk deel van het terrein wordt al zeker het mortuarium in de Boerhaavestraat afgebroken. Daar komt een plein in de plaats.

Uiteraard kunnen we pas afbreken vanaf 2023, na vertrek van het ziekenhuis. De belangrijkste afbraakwerken gebeuren in het zuidelijke deel van het terrein, dicht bij de Lange Beeldekensstraat dus. Het plan is om snel het hoofdgebouw uit de jaren 80 af te breken, zodat we dat stuk van het terrein al kunnen openstellen als grote groene tuin voor de buurt. Nadien gaat het noordelijke deel namelijk volop in werf. Voor de leegstaande gebouwdelen rondom wordt dan een tijdelijke invulling gezocht in de vorm van horeca, jeugdwerking, ontmoetingsruimten, ...

De renovatie van de Stuivenbergsite zal in fases gebeuren, en tijdens elke fase komt een welbepaalde functie of mix van functies tot ontwikkeling.

Stedelijke functies in het noordelijke deel

Het noordelijke deel van het terrein zal eerst worden gerenoveerd, in 2024-2025. Er zullen vijf stedelijke diensten komen in het noordelijke deel:

  • een jeugdwerking
  • een kinderdagverblijf
  • een Huis van het Kind (het vroegere Kind & Gezin)
  • een sociale tandartspraktijk
  • Het Stedelijk Onderwijs Antwerpen onderzoekt op welke manier een opleiding zorg, zoals de opleiding HBO5-verpleegkunde, georganiseerd kan worden op de Stuivenbergsite.

Wonen in het midden

In het midden van het terrein komen woningen en een economische ontwikkeling. De woningen komen rondom de centrale, private binnentuin en liggen naast het kinderdagverblijf. Dit woonproject kan zich lenen voor een experiment van het Antwerps woonmodel waarbij de stad inzet op betaalbaar en kwaliteitsvol wonen. Je koopt namelijk enkel de woning, en niet de grond waarop de woning zich bevindt. De timing van dit woonproject is nog niet gekend. Deze gebouwen zullen voorlopig eerst tijdelijk worden ingevuld.

Een illustratie van de Stuivenbergsite vanuit de lucht met daarop aangeduid waar woningen kunnen komen, waar stedelijke functies, economische invullingen, ... AG Vespa
Een illustratie van de Stuivenbergsite vanuit de lucht met daarop aangeduid waar woningen kunnen komen, waar stedelijke functies, economische invullingen, ...

Publieksgerichte functies op het gelijkvloers

De tuinen worden opengesteld voor iedereen. Daarom komen er op het gelijkvloers, aan de tuinen, publieksgerichte functies. Dat kunnen stedelijke diensten zijn zoals een kinderopvang en een jeugdwerking, maar ook commerciële functies zoals cafés, restaurants of verkooppunten.

De publieksgerichte functies krijgen een ingang langs buiten, via de tuinen, maar ook langs binnen, via de rondgang van het oude ziekenhuis.

Werken in het midden en in het zuiden

In het zuidelijke deel van het terrein is nog meer plek voorzien voor sociale economie. Economische publieksgerichte invullingen (dat wil zeggen, invullingen die klanten en bezoekers over de vloer krijgen) krijgen een plek op het gelijkvloers. Andere kleinschalige economische invullingen vinden een plekje op de verdiepingen.

Deze economische invullingen zijn ook nog toekomstmuziek en behoren tot een latere fase waarin de stad via oproepen privépartners zal zoeken. Deze ruimten zullen voorlopig tijdelijk worden ingevuld. Op die manier willen we beantwoorden aan de vraag naar ‘horeca, winkels’ maar ook naar ‘vrije tijd en ontmoeting’. Die invullingen stonden hoog in de top 3 van de bewonersbevraging die we deden tijdens het publieksmoment eind 2019.

De (sociaal-)economische functie heeft een oranje kleur op de tekening. De ruimten die wit zijn gekleurd, zijn nog onbestemd. Hier kan binnen enkele jaren ook een extra stedelijke functie, een economische functie of een andere functie komen.

Met een mix van publieke en private, sociale en commerciële functies wil de herontwikkeling van de Stuivenbergsite zo veel mogelijk buurt- en stadsbewoners aanspreken, zowel in de tussentijd als bij de definitieve realisatie.

Groene publieke ruimte rondom

De nood aan groene publieke ruimte is erg groot. Dat leerden we ook uit de bevraging tijdens het publieksmoment in 2019. Om die ruimte te creëren, worden heel wat gebouwen afgebroken. Die beslissing is genomen samen met Monumentenzorg en op basis van een grote bouwhistorische studie. Enkel de gebouwen die weinig of geen historische waarde hebben of weinig kwalitatief zijn, worden afgebroken. Op die manier kunnen we opnieuw mooie, grote tuinen voorzien en krijg je deze plek terug te zien zoals ze oorspronkelijk is ontworpen in de 19de eeuw: een plek om frisse lucht op te snuiven en op adem te komen.

Een plek delen met het psychiatrisch ziekenhuis

Wat deze plek speciaal maakt, is dat ze wordt gedeeld met het psychiatrisch ziekenhuis. Dat betekent ook dat de tuinen openen bij zonsopgang en sluiten bij zonsondergang, samen met de tuin van het psychiatrisch ziekenhuis. Zo hoeven de patiënten van het psychiatrisch ziekenhuis zich niet terug te trekken achter hekwerk en kunnen de tuinen worden gedeeld. ZNA wil de geestelijke gezondheidszorg toegankelijker en laagdrempeliger organiseren en dat ook tonen.

Doordat de tuinen ’s nachts afgesloten worden, kunnen ze veel meer botanisch, weelderig en ecologisch worden aangelegd. Dat maakt ze alleen maar aantrekkelijker voor iedereen die hier overdag van wil komen genieten. Hier en daar plaatsen we het hekwerk ietsje naar achter zodat er ook pleinen komen die de klok rond open zullen zijn voor iedereen. De exacte plaats van de pleinen is nog niet definitief, maar zo krijg je alvast een idee.

Het psychiatrisch ziekenhuis wordt nog een stuk groter

Het psychiatrisch ziekenhuis kan op termijn nog uitbreiden, op de hoek van de Pothoekstraat en de Lange Beeldekensstraat. Onder dat gebouw kan een ondergrondse parking komen voor het ziekenhuis en voor een aantal andere functies op het terrein. De precieze grootte en inplanting van dit gebouw is nog niet definitief, maar zo krijg je alvast een idee.

Projectsubsidie Vlaams Stadsvernieuwingsfonds

Op 18 december heeft de Vlaamse regering beslist om vanuit het Stadsvernieuwingsfonds een projectsubsidie van 2,6 miljoen euro toe te kennen aan de herontwikkeling van de Stuivenbergsite. Dankzij die subsidie kunnen de belangrijkste afbraakwerken bij de start van het project gebeuren, met als hoofdmoot het hoofdgebouw uit de jaren 80. Na de sloop kan het zuidelijke deel van de site al worden opengesteld als grote publieke tuin voor de buurt. Voor de leegstaande gebouwdelen rondom worden dan ook al tijdelijke invullingen gezocht die kunnen proefdraaien. Zo kan er meteen een sterk statement gemaakt worden door de geambieerde open en groene ruimte vanaf het begin waar te maken.

Timing

Begin 2021 is een ontwerpwedstrijd gelanceerd. Eind 2021 wordt dan een team van (landschaps)architecten aangesteld. In de loop van 2022 en 2023 wordt het ontwerp uitgewerkt en volgen vervolgens de nodige sloop- en bouwaanvragen. Vanaf 2023 kan gefaseerd met de uitvoering worden gestart.

Inspraak

De stad en het district Antwerpen, AG Vespa en Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) communiceren onder de noemer ‘Plan Stuivenberg’ gezamenlijk over dit project zodat het oude en nieuwe verhaal samen verteld worden. Het eerste publieksmoment op de Stuivenbergsite vond plaats op zaterdag 5 oktober 2019. In oktober 2020 kon het publieksmoment omwille van de coronamaatregelen niet plaatsvinden. De buurt wordt begin 2021 geïnformeerd door een nieuwsbrief in de bus en door grote infopanelen die aan het hekwerk rond ZNA Stuivenberg hangen. Van zodra een ontwerpteam is aangesteld, start ook het inspraaktraject met de buurt opnieuw.

Wie werkt eraan mee?

AG VESPA coördineert de herontwikkeling van de Stuivenbergsite voor de stad en het OCMW Antwerpen die eigenaar zijn van de site. Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) is erfpachthouder en gebruiker van de site en actief betrokken.

Stramien werkte voor het herbestemmingsonderzoek samen met de partners Vic Mees, Filip Lagiewka, Samenlevingsopbouw Antwerpen, Toestand, Value Partners en Koen Wynants.

Welkom!

Deze website maakt gebruik van cookies. Dat zijn kleine tekstbestanden die websites op je computer of mobiele toestel opslaan. Ze worden gebruikt om websites beter te laten functioneren, om de gebruikerservaring te verbeteren en/of om gericht advertenties te tonen.

Wanneer u onze website gebruikt, plaatsen wij de cookies die u terugvindt onder de tab 'cookie-instellingen' in de footer. Wilt u genieten van een optimale ervaring? Dan kan u best alle cookies inschakelen.

U kan uw persoonlijke voorkeuren instellen en zo bepalen welke informatie u met stad Antwerpen deelt. Houd er rekening mee dat bepaalde media enkel beschikbaar zijn indien u de cookies ervan aanvaardt. Deze website bewaart de door u ingestelde cookievoorkeuren. U kan ze altijd opnieuw aanpassen via 'cookie-instellingen' in de footer. Meer weten? Check de info over cookies in onze privacy- en gebruiksvoorwaarden.