Buurten op een groene manier verbinden op en langs de verhoogde spoorweg
Het Spoorpark wil een aangename publieke ruimte zijn die verschillende wijken, groenzones en sport- en cultuurvoorzieningen aan elkaar rijgt en toegankelijk maakt. Je kan er verblijven, fietsen of wandelen. Het Spoorpark loopt op en parallel aan de verhoogde spoorweg van de Draakplaats in Zurenborg tot Park Spoor Noord, door een aantal Antwerpse wijken met een sterke eigenheid en een verschillend socio-economisch profiel: van Zurenborg over Borgerhout intra-muros en Antwerpen-Noord tot het Eilandje.
Delen van het Spoorpark zijn al gerealiseerd of in realisatie.
- De Engelselei is heraangelegd en de eerste reeks centers, de ruimtes in de bogen onder de spoorwegberm langs de Engelselei, tussen het Luitenant Naeyaertplein en de Turnhoutsebaan, heeft een socio-economische invulling gekregen.
- Spoor Oost heeft een tijdelijke invulling gekregen, met een combinatie van buurtgroen, ruimte voor evenementen zoals de Sinksenfoor en occasioneel evenementparkeren voor het Sportpaleis en de Lotto Arena. Op termijn voorziet de stad een invulling van Spoor Oost in lijn met de visie die binnen ‘Over de Ring’ werd uitgewerkt voor de site, namelijk een groen wijkpark aan de ene kant van het spoor en een groen KMO-park op de voormalige containerterminal aan de andere kant van het spoor.
- Het populaire Park Spoor Noord als sluitstuk in het noorden van de stad. De Parkbrug is hier de laatste link voor fietsers en voetgangers naar het vernieuwde Eilandje en de Scheldekaaien. Zo is de cirkel (half) rond.
Waarom dit project?
Het Spoorpark loopt door wijken met een zeer hoge bevolkingsdichtheid en een verschillend socio-economisch profiel (opleidingsniveau, inkomen, kansarmoede, …). Ook qua woonomgeving (woninggrootte, aandeel sociale woningen, woningprijzen, …) verschillen de wijken sterk. Wat de wijken delen, is een opvallend tekort aan groen en dat ze gebukt gaan onder hittestress. De Plantin en Moretuslei is een sterke barrière die Zurenborg en Borgerhout fysiek maar ook mentaal scheidt.
Tijd dus om een nieuw puzzelstuk in het Spoorpark te realiseren: het deel tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein. Voor dat deel heeft het ontwerpteam De Smet Vermeulen – Palmboom & van den Bout in 2009 een schetsontwerp getekend.
Het project werd toen niet gerealiseerd omdat Infrabel nog geen intentie had om haar terreinen te verlaten. Sinds eind 2025 zijn alle spooractiviteiten in het projectgebied echter verplaatst naar de andere kant van de Draakplaats, waar momenteel al het logistiek centrum is. Zo is de volledige zone tussen de Draakplaats en de Plantin en Moretuslei vrij voor ontwikkeling als onderdeel van het Spoorpark.
Wat gebeurt er?
We willen verschillende doelen bereiken met het Spoorpark:
- Zurenborg, Borgerhout intra muros en Antwerpen-Noord met elkaar verbinden en de publieke voorzieningen langs en rond het Spoorpark (zwembad, sporthal, de centers, …) veilig bereikbaar maken
- een conflictvrije verbinding voor voetgangers en fietsers
- de open ruimte ontharden en vergroenen voor de buurtbewoners, maar ook om zo de hittestress te verkleinen en de stad meer klimaatbestending te maken
- de historische omgeving herwaarderen en de bestaande erfgoedelementen uitspelen als troef
- bestaande plekken in de stad beter toegankelijk maken en met elkaar verbinden, bijvoorbeeld de horeca rond de Draakplaats met de centers in Borgerhout
- mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen langs het Spoorpark doen ontstaan
De herontwikkeling van het Spoorpark tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein omvat zowel de (her)aanleg van openbaar domein en infrastructuur als vastgoedontwikkeling aan de randen om het Spoorpark te verankeren in de omgeving.
Openbaar domein
Het Spoorpark wordt een park met een fiets- en voetgangersverbinding op de verhoogde spoorterreinen en over de spoorwegbrug. De publieke ruimte aan het zwembad en de sporthal aan de Plantin en Moretuslei worden aantrekkelijker gemaakt en vergroend. Het opgemaakte ontwerp voor het plein aan het station Antwerpen-Oost wordt nog niet gerealiseerd aangezien deze zone in beheer blijft van Infrabel.
Met het Spoorpark werkt de stad Antwerpen aan klimaatadaptatie om de omringende buurten en wijken te wapenen tegen wateroverlast, droogte en hitte. Dit gebeurt door het projectgebied te ontharden en de aanleg van groen en schaduwplekken voor verkoeling. Ook realiseert het Spoorpark een deel van de circulaire waterleiding Noord.
Infrastructuur
Het Spoorpark wil bestaande infrastructuur een nieuwe invulling geven, zoals de helling ‘Omheining Statie van Borgerhout’ aan de Draakplaats en een deel van de spoorbrug over de Plantin en Moretuslei, en nieuwe infrastructuur voorzien daar waar er nood aan is, bijvoorbeeld een nieuwe helling binnen de bestaande spoorwegberm (langs het zwembad) tussen de Plantin en Moretuslei en het Luitenant Naeyaertplein om zo beide delen met elkaar te verbinden.
Bebouwing
Om het Spoorpark te verankeren in de omgeving moet het ontwerpteam een visie vormen over vastgoedontwikkelingen aan de randen. Zo kunnen de tramloods aan de Draakplaats en het station Antwerpen-Oost een nieuwe bestemming krijgen en kunnen er nieuwe gebouwen aan weerszijden van de Plantin en Moretuslei komen.
Ontwerpteam
Stramien architectuur & ruimte cv in samenwerking met RE-ST – Ara en ZUS [Zones Urbaines Sensibles] is het ontwerpteam van het Spoorpark. Het ontwerpteam is niet van nul begonnen. Het schetsontwerp uit 2009 was het uitgangspunt, en is verfijnd en geactualiseerd. Het ontwerpteam heeft een ontwerp gemaakt van de publieke ruimte tot en met de uitvoering van het openbaar domein en de infrastructuur. Het heeft ook een schetsontwerp gemaakt van het stedenbouwkundig kader, waarin de vastgoedmogelijkheden vervat zitten.
Archivaria heeft de cultuurhistorische waarde van het hele projectgebied in kaart gebracht als voorbereiding voor de opmaak van het ontwerp.
Communicatie en participatie
De buurtbewoner werden betrokken tijdens elke fase van het ontwerpproces (van schetsontwerp en voorontwerp tot definitief ontwerp). Je leest er meer over onder 'Participatie'.
Timing
In september 2026 zijn de werken voor de aanleg van het Spoorpark gefaseerd gestart. Als alles vlot verloopt, is het park klaar in de zomer van 2027.
Het ontwerp
Meer info over het ontwerp lees je op de website van AG Vespa.
Timing
In september 2026 zijn de werken voor de aanleg van het Spoorpark gefaseerd gestart. Als alles vlot verloopt, is het park klaar in de zomer van 2027.
Wie werkt eraan mee?
AG Vespa coördineert de ontwikkeling van het Spoorpark, met Infrabel en Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) als belangrijke partners.
Van het Stadsvernieuwingsfonds van de Vlaamse overheid hebben we een projectsubsidie verkregen voor de realisatie van het Spoorpark tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein.Ook het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) steunt het project voor het bedrag van 1.681.726,48 euro.Ontwerpteam
Communicatie en participatie
Samen met de stad, de districten Antwerpen en Borgerhout organiseren we inspraakmomenten over het Spoorpark tussen de Draakplaats in Zurenborg en het Luitenant Naeyaertplein in Borgerhout. Tijdens de fase van schetsontwerp en voorontwerp is er veel aandacht besteed aan inspraak van de buurt. Van oktober 2020 tot juni 2022 zijn 4 online bevragingen georganiseerd, wandelingen met het ontwerpteam over het terrein van het toekomstige Spoorpark en focusgesprekken met specifieke betrokken partijen zoals buurtbewoners van wie de woning grenst aan het Spoorpark.
Online bevragingen in aanloop naar voorontwerp
In de aanloop naar het voorontwerp zijn er drie online bevragingen georganiseerd.
- Resultaten eerste online bevraging
In oktober 2020 kon iedereen deelnemen aan een eerste online bevraging. Daarin stelden we vragen over de identiteit van de wijk waar je woont en de verbinding met naburige wijken. We wilden ook van buurtbewoners van het Spoorpark horen waar de ontwerpers rekening mee moeten houden en welke kansen er zijn voor het nieuwe park als open ruimte.
362 mensen vulden de bevraging volledig in, 503 mensen vulden de bevraging deels in. Onder 'Media & Nieuws' op deze pagina kan je de presentatie met de resultaten van de eerste bevraging bekijken.
Begin oktober 2020 organiseerden we ook een aantal wandelingen op het terrein. Zo konden buurtbewoners het toekomstige Spoorpark verkennen en zich een beter beeld vormen van wat er mogelijk is. Die dag konden ze ook in gesprek gaan met het ontwerpteam.
- Resultaten tweede online bevraging
In januari 2021 kon iedereen deelnemen aan een tweede online bevraging. Daarin stelden we vragen over de activiteiten die in het Spoorpark kunnen plaatsvinden. 445 mensen vulden de bevraging in. Onder 'Media & Nieuws' op deze pagina kan je de presentatie met de resultaten van de tweede bevraging bekijken.
- Resultaten derde online bevraging
In april 2021 kon iedereen deelnemen aan de derde online bevraging. Er namen 327 mensen deel. Onder 'Media & Nieuws' op deze pagina kan je de presentatie met de resultaten van de derde bevraging bekijken.
- Online bevraging in aanloop naar definitief ontwerp
Ook in aanloop naar het definitieve ontwerp wordt aandacht besteed aan de mening van de buurt. Zo liep een vierde digitale buurtbevraging in mei en juni 2022, over het voorontwerp en de zit- en speelmogelijkheden.
In totaal namen 607 respondenten deel aan de vierde bevraging. Onder 'Media & Nieuws' op deze pagina kan je de presentatie met de resultaten van de vierde bevraging bekijken.
Wie werkt eraan mee?
AG Vespa coördineert de ontwikkeling van het Spoorpark, met Infrabel en Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) als belangrijke partners.
Van het Stadsvernieuwingsfonds van de Vlaamse overheid hebben we een projectsubsidie verkregen voor de realisatie van het Spoorpark tussen de Draakplaats en het Luitenant Naeyaertplein.
Ook het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) steunt het project voor het bedrag van 1.681.726,48 euro.