Labo XX stadsvernieuwing in de 20ste eeuwse gordel

stad Antwerpen

Stadsvernieuwing in de districten

De afgelopen twintig jaar is de Antwerpse binnenstad enorm veranderd op het vlak van stadsvernieuwing. Denk bijvoorbeeld aan compleet vernieuwde stadswijken zoals Park Spoor Noord, het Eilandje of het Militair Hospitaal. De focus verschuift nu naar de wijken buiten de Ring, maar nog steeds op Antwerps grondgebied. Kenmerkend is dat deze woonwijken of industriële zones na de Tweede Wereldoorlog zijn gebouwd. Dit betekent dat ze stillaan toe zijn aan renovatie of vernieuwing. Daarom is dit het uitgelezen moment om aantrekkelijker te maken, te moderniseren en klaar te stomen voor de komende jaren. 

Stadsplanners pakten dit doordacht aan en onderzochten wat de noden zijn voor die plekken en voor de stad. Voor welke uitdagingen we staan en hoe deze een oplossing kunnen vinden in de 20ste eeuwse gordel. In 2012 startte dit onderzoek onder de naam Labo XX. Later werd dit uitgebreid met Labo XX_Werk, dat de focus legt op het behouden van productie in de stad. In 2015 werd de blik verruimd door samen te werken met andere Europese steden (URBACT III. sub>urban. Reinventing the fringe).  

Het onderzoek is ondertussen afgerond. Hieronder leest u de resultaten. 

Waarom dit project?

Stadsvernieuwing heeft zich de afgelopen 20 jaar vooral in de historische binnenstad afgespeeld of de 19e eeuwse gordel. De komende jaren zal de focus vooral op de districten liggen of met andere woorden de 20ste eeuwse gordel. De modellen die ontwikkeld zijn om de stadsvernieuwing van de binnenstad aan te pakken, kunnen niet zo maar gekopieerd worden. Allereerst is de 20ste eeuwse gordel helemaal anders opgebouwd dan de binnenstad, zoals de ruimte voor groene plekken, de duidelijke scheiding tussen woonwijken versus industriëlere terreinen, enzovoort. Daarnaast heeft de stad er quasi geen grondbezit om voorbeeldprojecten op te starten, maar is er wel de nood aan meer voorzieningen als scholen, ruimte voor industrie en werkplekken en bijkomende kwalitatieve woningen. De stad zal dus niet alleen een andere visie en aanpak moeten uitdenken, maar ook een nieuwe rol moeten aannemen om de kwaliteiten van de openheid en het groene karakter te verzoenen met de vraag voor meer bebouwde ruimte. Stadsvernieuwing zal dus ook verdichting inhouden. 

Labo XX - uitgesproken als 'labo twintig' - is de naam van het onderzoek dat de stad uitvoert om zicht te krijgen op de concrete situatie en nieuwe modellen te ontwikkelen. 

 

 

Wat gebeurt er?

Het verdichtings- en stadsvernieuwingsonderzoek was een groot onderzoek over een complex thema, waar verschillende sectoren, beleidsdomeinen en thema’s elkaar ontmoetten. Dit werd op een geïntegreerde manier aangepakt. Het proces zal blijven veranderen en groeien om het einddoel te bereiken, zijnde: komen tot een gedragen visie en actieplan.

Labo XX is gegroeid uit twee voorstudies naar verdichting en stadsvernieuwing:

  • Analyse van de stadsregio door het team 'Ontwerpend Onderzoek' van de stad. Hierbij werd de historische groei van de stadsregio onderzocht en wat hiervan aan de oorsprong lag. Ze bevat kaart- en fotomateriaal van de stad en haar omgeving om de ruimtelijke structuur van de stadsregio beter te begrijpen.
  • Data-analyse van de Antwerpse regio. Dit is een statistische en geografische analyse aan de hand van het Geografisch InformatieSysteem (GIS) van Antwerpen en de stadsregio, uitgevoerd door het team 'Omgevingsanalyse' van de stad. 

Vier externe ontwerpteams - Buur, Palmbout urban planners, Maat ontwerpers en 51N4E - geven vorm aan Labo XX. Ze trekken het onderzoek open en benaderden het gebied en de opdracht elk vanuit hun invalshoek. De hogere mate van vrijheid die ontwerpend onderzoek biedt, kwam de creativiteit en de snelheid van visievorming ten goede. De inzichten en resultaten hebben nog steeds een grote impact op het debat van vandaag. Bekijk de resultaten van het onderzoek hier

De drie uitgangspunten geven de richting van Labo XX aan:

  • Nieuwe bewoners betekenen nieuwe potenties voor de stad. Vernieuwen door verdichting veronderstelt een intelligente valorisatiestrategie die marktwaarde capteert en hiermee maatschappelijke stedelijke baten realiseert. Verdichting is op dat moment een middel en geen doel en vraagt een meerwaardecreatie bij elke verdichtingsproject. We gebruiken de verdichtingsopgave om nieuwe kwalitatieve vormen van stedelijkheid te verkrijgen in de 20ste-eeuwse gordel;
  • De bebouwde en onbebouwde voorzieningengraad blijft minstens even hoog als vandaag en moet waar mogelijk versterkt worden. Dit betekent dat we niet alleen inzetten op bijkomende woningen, maar tegelijkertijd op bijkomende voorzieningen en werkplekken. Door bewust in te zetten op een mix van functies kunnen tevens specifieke profielen en plekken met een eigen identiteit gedefinieerd worden in de 20ste-eeuwse gordel. Door eveneens in te zetten op voorzieningen zoals warmtenetten, openbaar vervoer, fiets- of autodelen kan vernieuwen door verdichten tevens een doorbraakscenario worden naar een meer duurzame stad;
  • Om de bevolkingstoename op te vangen, gaan we voluit voor reconversie van het bestaande stedelijke weefsel. We zetten in eerste instantie in op hergebruik van bestaande (leegstaande) gebouwen, onbebouwde percelen en ‘brownfields’. Bovendien zetten we maximaal in op stapelen en meervoudig ruimtegebruik om de bestaande bebouwing op weloverwogen plaatsen te verdichten. In eerste instantie worden daarom geen bijkomende gebieden aangesneden. De open ruimte wordt immers vandaar gezien als de belangrijkste identiteitsdrager en kwaliteit van het gebied.

Labo XX werd daarna gevolgd door een haalbaarheidsstudie waar gezocht wordt naar de instrumenten om deze bijkomende bebouwing uit te voeren en te begeleiden. Hier worden de juridische, fiscale en financiële en bouwtechnische aspecten van bouwen in de stad onderzocht.

Tijdens de Week van de Dialoog werden burgers uitgenodigd om mee na te denken over de 'stad van morgen'. De resultaten van de verschillende gesprekstafels werden gebundeld in de brochure: Uw idee voor de stad van morgen.

Op de startdag werd het opzet van de verdichtingsstudie Labo XX en de specifieke situatie van de stad Antwerpen toegelicht. Een vergelijking van de structuur van de Antwerpse 20ste-eeuwse gordel met bebouwingspatronen in drie buitenlandse steden en concrete voorbeelden van verdichting, ruimte delen en cohousing, vormden input en inspiratie voor de tafelgesprekken in de namiddag.

Op 24 november 2014 opende het vakcongres Labo XX in de De Singel. Hierdoor werden de resultaten gedeeld met bewoners en geïnteresseerden. 

Wie werkt eraan mee?

Het onderzoek werd in opdracht van de stad Antwerpen opgestart. De stad nam 4 onderzoeksteam onder de arm. De vier ontwerpteams rond BUUR, Palmbout urban planners, Maat ontwerpers en 51N4E benaderden het gebied en de opdracht elk vanuit een eigen invalshoek. Het debat hierrond wordt verder gevoerd en gevoed vanuit de verschillende voorstellen van de vier ontwerpteams. 

 

Gerelateerde projecten

Wij gebruiken cookies om de gebruikservaring te verbeteren. Lees meer