De Citadel

De Citadel, dwangburcht en verdedigingsbolwerk.

De citadel bevond zich ter hoogte van de huidige wijk ‘Het Zuid’ in Antwerpen. Bij bouwwerken in deze wijk komen regelmatig restanten van de citadel aan het licht. De laatste keer dat dit gebeurde, was bij werken in de tuin van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA).

Waarom dit project?

De citadel is een uniek voorbeeld van 16de-eeuwse vestingbouw in de Nederlanden en heeft daardoor een hoge cultuurhistorische waarde. Daarnaast staat de citadel symbool voor een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis van de Zuidelijke Nederlanden, met name de repressie onder Spaans bewind. Het is dan ook een hoofdschakel in de ontsluiting van de Spaanse omwalling.

Wat gebeurt er?

In het voorjaar van 2016 werd archeologisch onderzoek uitgevoerd in de tuin van het KMSKA door middel van proefsleuven. Tijdens dit onderzoek werd de hoofdmuur van de citadel onderzocht en verschillende onderdelen van bastion Hernandez, zoals de face, de flank, de verlaagde flank en een kazemat.

Meer info

Beroemd of berucht

De citadel of het Zuidkasteel werd tussen 1567 en 1571 opgericht door koning Filips II en de hertog van Alva. Het was een uitbreiding van de Spaanse omwalling, verbonden met de omwalling door een verbindingswal. De citadel was een perfect vijfhoekig bolwerk met op elke hoek een bastion. Het geheel was omgeven door een gracht.

De citadel was een icoon voor Antwerpen. Ze herinnert aan de felle strijd die in de 16de eeuw woedde tussen het katholieke Spaanse gezag en de opstandige stedelingen met protestantse sympathieën. Het conservatieve Spanje liet de citadel bouwen om de stad te beschermen tegen aanvallen van buitenaf, maar ook om controle te krijgen op de stedelingen. Vandaar dat de citadel ook wel ‘dwangburcht’ genoemd werd.

Na de aanleg van een nieuwe omwalling en fortengordel in de 19de eeuw verloor de citadel haar militair nut. In 1874 werd ze uiteindelijk afgebroken.

Archeologische vondsten

De laatste keer dat restanten van de citadel aan het licht kwamen, was bij werken in de tuin van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA). In het KMSKA worden momenteel grootschalige renovatiewerken uitgevoerd, waarbij ook de tuin van het museum heraangelegd wordt. Op deze locatie bevinden zich restanten van de citadel van Antwerpen uit de 16de eeuw en meer bepaald bastion Fernando (of Hernandez).

  

Van de kazemat werd het vloerniveau geregistreerd. Hierin was duidelijk het grondplan te herkennen, met binnenmuren, buitenmuren, verschillende kamers en de doorgangen ertussen, en een mogelijke ingang. Ook de lage flank werd uitgebreid onderzocht. De lage flank bleek veel massiever dan de muren van de flank en de face. Er werd een bakstenen constructie van bijna 7 meter breed geregistreerd. De verbinding tussen de lage flank en de flank werd gevormd door een boogvormig segment. Dit boogvormig element is typisch voor de 16de-eeuwse vestingbouw.  

Alle restanten waren afgebroken tot op het 19de-eeuwse nivelleringsniveau, maar bleken verder goed bewaard. Het ging steeds om massieve structuren met grotendeels origineel metselwerk uit de 16de eeuw. Daarnaast werden ook 19de-eeuwse herstellingen vastgesteld, zoals natuurstenen muurankers in het bakstenen parement en het heropvoegen van metselwerk. De massieve structuren onderstrepen het belang van de monumentale constructie die de citadel was.

 

 

Wij gebruiken cookies om de gebruikservaring te verbeteren. Lees meer