Noorderlijn, een kans voor archeologen

Bij de aanleg van de Noorderlijn werd gegraven op de Leien. Zoals bij elk stedelijk project gaf de archeologische dienst advies. Op veel plekken waren er ondergronds nog resten van de Spaanse stadsomwalling uit de 16e eeuw. Deze werden de afgelopen jaren grondig onderzocht en tijdens verschillende publieksmomenten konden geïnteresseerden komen kijken naar onder andere het Huidevettersbastion, de Rode Poort en de Kipdorpsite. Nu de Noorderlijn is afgewerkt, zijn ook de archeologische opgravingen afgerond. De gerestaureerde Kipdorpsite is permanent zichtbaar via een wandelpasserelle.

De Leien liggen vandaag op de plek waar vroeger een versterkte muur stond rond de binnenstad. Die werd gebouwd tussen 1542 en 1553 op bevel van Keizer Karel. De muur en grachten moesten bescherming bieden tegen invallen uit het noorden. Via vijf bruggen bleef de stad toegankelijk. Op strategische plaatsen stonden vijfhoekige bastions, het werk van Italiaanse ingenieurs en in die tijd erg vernieuwend. Elke knik in de Leien van vandaag wijst op de locatie van een van die bastions.

In de 19de eeuw kreeg de stad een nieuwe bescherming in de vorm van de Brialmontomwalling. De Spaanse Vesten verloren hun functie en werden vanaf 1864 afgebroken. Op veel plekken bleef enkel het ondergrondse deel van de muren bewaard. Daar kwamen tussen 1867 en 1869 de Leien bovenop. De resten van de oude omwalling zitten maar een halve meter onder het asfalt.

Tussen maart 2016 en 2019 werden de Noorderleien heraangelegd met een tramlijn naar het noorden van de stad. Bij elke fase van de werkzaamheden werd er eerst een archeologisch onderzoek uitgevoerd

Waarom dit project?

Bij de graafwerken voor de Noorderlijn werden er resten van de Spaanse Vesten opnieuw blootgelegd op verschillende plaatsen:

  • Maria-Theresialei: het vroegere bastion van de Huidevetterstoren
  • Operaplein: de Kipdorpbrug en het bijhorende bastion
  • Paardenmarkt: halfbastion en brug van de Rode Poort
  • Tunnelplaats: bastion Rode Poort
  • Italiëlei tussen de Tunnel- en Noorderplaats: een stuk van de stadsmuur
  • Noorderplaats: bastion Schijn
  • Zone van de Londenbrug: bastion Slijk
  • Zone Rijnkaai: een stuk van de stadsmuur en de huizen op de kaaien

Tijdens elk van de opgravingen zijn de archeologen meer te weten gekomen over deze belangrijke periode uit de stadsgeschedenis. Bekijk de resultaten van de opgravingen voor elk deel van de Spaanse omwalling via de kaart hierboven. 

Wat gebeurt er?

Bij de heraanleg van de Zuiderleien was er een grondige voorbereiding voor de aannemer, die bij elke fase een bepaalde tijd moest voorzien voor archeologisch onderzoek. Dat gebeurde nu opnieuw. Zo werd elk deel van de omwalling bestudeerd voordat de werken doorgingen.

Vlieg mee over de opgravingen aan de Leien.

 

Zichtbaar maken

De heraanleg van de Leien was een kans om de verschillende onderdelen van de Spaanse Vesten weer zichtbaar te maken in het straatbeeld.

  • Aan de Londenbrug op het Eilandje staat een hoekelement in natuursteen waar vroeger de punt van bastion Slijkpoort was. De flank van het bastion kan gevolgd worden in het voetpad, doordat een ander legpatroon werd gebruikt. 
  • Het Keizersbastion, gelegen voor de Nationale Bank, is ondergronds nog te bezoeken in de ondergrondse parking.
  • Het Blauwtorenplein aan de Oudevaartplaats verwijst dan weer naar het grondplan van de vroegere Blauwe Toren met een zitbank en aangepaste bestrating. Deze toren behoorde oorspronkelijk tot de laat-middeleeuwse omwalling, maar werd bewaard bij de aanleg van de Spaanse Vesten en er mee in opgenomen.

Kipdorpsite

De Kipdorpsite werd naar aanleiding van de Noorderlijn volledig vrijgegraven en een deel van de brug, kazemat en stadsmuur blijven nu ook permanent zichtbaar. Hoe de archeologen dit voor elkaar hebben gekregen, ziet u hieronder in de film. 

Wie werkt eraan mee?

Elk archeologisch advies wordt voorbereid door de stedelijke dienst Archeologie. De archeologische opgravingen werden tevens door de stedelijke dienst Archeologie uitgevoerd.

Gerelateerde projecten

Wij gebruiken cookies om de gebruikservaring te verbeteren. Lees meer