Noorderlijn, een kans voor archeologen

Bij de aanleg van de Noorderlijn moet er gegraven worden aan de Leien. Zoals bij elk stedelijk project gaf de archeologische dienst advies. Op veel plekken zitten er ondergronds nog resten van de Spaanse stadsomwalling uit de 16e eeuw.

De Leien liggen vandaag op de plek waar vroeger een versterkte muur stond rond de binnenstad. Die werd gebouwd tussen 1542 en 1553 op bevel van Keizer Karel. De muur en grachten moesten bescherming bieden tegen invallen uit het noorden. Via vijf bruggen bleef de stad toegankelijk. Op strategische plaatsen stonden vijfhoekige bastions, het werk van Italiaanse ingenieurs en in die tijd erg vernieuwend. Elke knik in de Leien van vandaag wijst op de locatie van een van die bastions.

In de 19de eeuw kreeg de stad een nieuwe bescherming in de vorm van de Brialmontomwalling. De Spaanse Vesten verloren hun functie en werden vanaf 1864 afgebroken. Op veel plekken bleef enkel het ondergrondse deel van de muren over. Daar kwamen tussen 1867 en 1869 de Leien bovenop. De resten van de oude omwalling zitten maar een halve meter onder het asfalt.

Tussen maart 2016 en 2019 worden de Noorderleien heraangelegd met een tramlijn naar het noorden van de stad. Bij elke fase van de werkzaamheden gebeurt er eerst een archeologisch onderzoek.

Waarom dit project?

Bij de graafwerken voor de Noorderlijn worden er resten van de Spaanse Vesten opnieuw blootgelegd op verschillende plaatsen:

  • Maria-Theresialei: het vroegere bastion van de Huidevetterstoren
  • Operaplein: de Kipdorpbrug en het bijhorende bastion
  • Paardenmarkt: halfbastion en brug van de Rode Poort
  • Tunnelplaats: bastion Rode Poort
  • Italiëlei tussen de Tunnel- en Noorderplaats: een stuk van de stadsmuur
  • Noorderplaats: bastion Schijn
  • Zone van de Londenbrug: bastion Slijk
  • Zone Rijnkaai: een stuk van de stadsmuur en de huizen op de kaaien

Dit is een kans om meer te weten te komen over een belangrijke periode in de geschiedenis van de stad. Daarom moet er grondig archeologisch onderzoek gebeuren waarbij alle vondsten grondig worden beschreven. Er komt een nieuwe riolering onder de Noorderleien, waarbij het belangrijk is om zo min mogelijk van de oude omwalling te beschadigen.

Wat gebeurt er?

Bij de heraanleg van de Zuiderleien was er een grondige voorbereiding voor de aannemer, die bij elke fase een bepaalde tijd moest voorzien voor archeologisch onderzoek. Dat gebeurde nu opnieuw. Zo werd elk deel van de omwalling bestudeerd voordat de werken doorgingen.

Vlieg mee over de opgravingen aan de Leien.

 

Zichtbaar maken

De heraanleg van de Leien is een kans om de verschillende onderdelen van de Spaanse Vesten weer zichtbaar te maken in het straatbeeld. Dat is bijvoorbeeld al zo aan de Londenbrug op het Eilandje. Daar staat een hoekelement in natuursteen waar vroeger de punt van bastion Slijkpoort was. De flank van het bastion kan gevolgd worden in het voetpad, doordat een ander legpatroon werd gebruikt. 

Het Keizersbastion, gelegen voor de Nationale Bank, is ondergronds nog te bezoeken in de ondergrondse parking.

Het Blauwtorenplein aan de Oudevaartplaats verwijst dan weer naar het grondplan van de vroegere Blauwe Toren met een zitbank en aangepaste bestrating. Deze toren behoorde oorspronkelijk tot de laat-middeleeuwse omwalling, maar werd bewaard bij de aanleg van de Spaanse Vesten en er mee in opgenomen.

Op verschillende plaatsen op de Noorderleien worden nu ook visualisaties gerealiseerd, zoals bij bastion Schijn, bastion en halfbastion Rode Poort en bastion Huidevetterstoren. Door een ander legpatroon te gebruiken in het voetpad, zullen de muren van de bastions gedeeltelijk te volgen zijn. Waar het gebruik van de ruimte het toelaat, worden ook elementen in natuursteen geplaatst zoals bij bastion Slijk. 

Kipdorpsite

Bij de heraanleg van de Noorderleien komt ter hoogte van de Kipdorpsite ook een zichtbare herinnering aan wat er vroeger was. De resten van de Kipdorpbrug, het Kipdorpbastion en de stadsmuur worden opnieuw zichtbaar gemaakt.

Tussen de De Keyserlei en de Rooseveltplaats komt er bovengronds een autoluw plein. Het autoverkeer loopt er door tunnels. Die snijden dwars door de vroegere Kipdorpbrug en het Kipdorpbastion. Bij het archeologische vooronderzoek werd al veel duidelijk over de exacte ligging van de historische bouwwerken. Bij de opgravingen in 2017 en 2018 werden de muurresten geregistreerd door de stedelijke archeologische dienst. Ze blijven na restauratie zichtbaar als een openluchtsite.

Wie werkt eraan mee?

Elk archeologisch advies wordt voorbereid door de stedelijke dienst Archeologie. De archeologische opgravingen werden tevens door de stedelijke dienst Archeologie uitgevoerd.

Meer info

Alle info over de werken aan de Noorderlijn 

Gerelateerde projecten

Wij gebruiken cookies om de gebruikservaring te verbeteren. Lees meer